Boeiende Masterclass Strategieontwikkeling

Op 8 mei jongstleden troffen ruim vijftien managers en professionals uit Noord Nederland elkaar in Veenhuizen voor een Masterclass Authentieke Strategieontwikkeling van KennisKwadraat.














Alleen de ontvangst bij Coco Maria was al mooi: een heerlijke plek, schitterend weer, een prachtig verbouwde boerderij en twee geweldige uitbaters die iedereen opwachtten met een kop koffie en een plak cake. Een heerlijke start van wat een mooie middag beloofde te worden.


Gastheer Jan Willem Wolff trapte kort af met een uiteenzetting over het programma en een inleiding over het thema. Als presentje kreeg iedereen het boek Life Safari van John P. Strelecky mee naar huis, naast een paar schema's over strategieontwikkeling.

Gastheer Hein Moes vertelde vervolgens het verhaal van zijn eigen strategie, die uiteindelijk had geleid tot de aankoop en inrichting van Coco Maria. Een prachtig verteld levensverhaal, dat emotioneel werd bevestigd door zijn vrouw Jittie.

Vervolgens vertelde Henk Timmerman zijn relaas over strategievorming in twee van zijn projecten, het Projectbureau Veenhuizen en het Nederlands paviljoen voor de Expo 2000 in Hannover. Belangrijke suggesties van Henk: blijf altijd dicht bij jezelf en zorg voor draagvlak. Henk vertelde over de geschiedenis van Veenhuizen, dat ooit werd opgericht door de Maatschappij van Weldadigheid om paupers aan een zinvol bestaan te helpen. De visie van toen, gebaseerd op het faciliteren van zelf wonen en werken in een autarkische samenleving, is ook nu nog actueel in de ontwikkeling van achterstandsgebieden in de wereld.

Vervolgens mocht ik zelf vertellen over persoonlijke strategieontwikkeling in mijn werk, maar ook in mijn relatie. Ik droeg het gedicht 'Speculaties zijn leuker dan formules' van Hans Andreus voor als parabel voor het kunnen spelen met organisatie in plaats van het steeds dichter maken van organisaties met procedures en protocollen. Ook las ik geëmotioneerd een tekstje voor van Marcel Derkse, dat mij kort geleden inspireerde tot een nieuwe blik op mijn relatie.

De middag werd voortgezet met een rit door Veenhuizen met de Boevenbus, waarbij Henk Timmerman vol vuur vertelde over het dorp, de relatie met het gevangeniswezen, de bebouwing en de cultuur. Bij terugkomst werd de middag afgesloten met een koud biertje uit de tap van Henk en heerlijke hapjes van Jittie.

Professionalisme: drijver van kenniswerk

In mijn doorlopende zoektocht naar aspecten van persoonlijk kennismanagement ben ik op zoek naar de drijfveren van professionals om zich ook op als zodanig te gedragen. Onlangs schreef ik daar al over in een boekbespiegeling van het boekje 'Ontregelen' van Jos van der Lans. Waarom gedraagt iemand zich zo professioneel als hij of zij doet? Wat is de relatie met kenniswerk?

In mijn eigen werk kom ik dit vraagstuk doorlopend tegen: in projecten, in gedrag van medewerkers, als vraag rondom gewenste output van organisaties, in de discussie over de registratiedwang, etc. Meestal doet de professional het niet goed. Hij levert te weinig output, behandelt zijn klanten niet goed en draagt niet genoeg bij aan de successen van de organisatie. Maar is dat wel zo? Kan dat dan ook anders?

René Jorna, hoogleraar Bedrijfskunde in Groningen, mailde mij naar aanleiding van mijn boekbespiegeling zijn hoofdstuk over de mythe van de manager in het boekje "Mythes in het onderwijs". Jorna schrijft in zijn hoofdstuk dat de invloed van marktdenken en bureaucratie tot een managementlaag leiden die het professionals in het onderwijs lastig maken datgene te doen waar ze eigenlijk voor bedoeld zijn: kennis overdragen. Grootste probleem is daarbij volgens hem de managementlaag, die het systeem uitvoert en baat heeft bij het in stand houden ervan.


Bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de UvA Evelien Tonkens geeft in haar lezing voor de Raad voor het Openbaar Bestuur (Rob) van vorig jaar een breder perspectief op dit fenomeen. Zij brengt dezelfde twee kaders aan, waarin de ontwikkeling van professionals is gekomen, als René Jorna, maar voegt daar een derde logica aan toe: het professionalisme.


Over dit principe, door hem ook wel 'seculiere roeping' genoemd, schreef de Amerikaanse socioloog Eliot Freidson in "Professionalism. The Third Logic". Onder professionalisme verstaat hij een arbeidstructuur die kwalitatief beheerst wordt door een beroepsgroep en niet, zoals in de markt- of bureaucratische organisaties, door consumenten of managers. Voor een professional betekent service primair dienstbaarheid aan waarden die uitstijgen boven het bedienen van de markt of het verdienen van managers.(Ketelaar, 2006)

Tonkens zet in haar lezing het professionalisme in naast de beide andere (dominante) systemen in de professionele ruimte, zij houdt zelfs een pleidooi voor verdergaande uitwerking ervan. Als de drijfveer van een professional een roeping (of talent) is, die door een systeem onderdrukt of ontwikkeld kan worden, zou het professionalisme ook een grote, positieve verandering kunnen betekenen voor de werkwijze van professionals. Professionele kennis neemt dan als kwalitatieve beheersing van de arbeidstructuur een belangrijke rol in, de rol van en roep om kennismanagement in de sectoren, de organisatie en rond individuele medewerkers zou daarmee toenemen. Niet in het belang van de cijfers, maar in het belang van de professionele ontwikkeling van de branche en de dienstverlening aan burgers. Natuurlijk vraagt dat wel een omwenteling in visie, vertaald in onder meer managementstijl, competenties, structuren en systemen. Maar iedere reis begint met een eerste stap...

Naar mijn idee zou ook meer commerciële omgevingen vanuit de derde logica kunnen worden ingericht. Het zou een mooi alternatief zijn voor, of op zijn minst een mooie spanning kunnen geven op het huidige marktsysteem dat, zoals wij inmiddels in deze crisis hebben kunnen zien, kan leiden tot hebberigheid en onverantwoorde risico's. Het zou bovendien het werk voor kenniswerkers in die sectoren aantrekkelijker kunnen maken, omdat ze niet alleen worden ingezet ten behoeve van productie, maar meer uiting kunnen geven aan hun 'seculiere roeping' als zingeving aan hun werk.

Mastering Authentiek Inspireren

Op vrijdag 28 november organiseerde Jan Willem Wolff en ik met ons samenwerkingsverband KennisKwadraat een masterclass Authentiek Inspireren in het Het Witte Kerkje van Gasselte. Overigens een schitterende locatie, deze veertiende eeuwse kerk, waarin liefde en leed van de gemeenschap bijna tastbaar aanwezig is.

Voor ongeveer dertig geinteresseerde relaties sprak ds. Jan Vaessen over zijn visie op authentiek inspireren. Gelardeerd met persoonlijke verhalen wist hij de aanwezigen te boeien met een uitleg over authenticiteit (het zelf-zijn) en inspiratie. Jan gaf aan dat werkelijk inspireren zonder authenticiteit niet werkt, authentictiteit is dan dus een voorwaarde om inspirerend te kunnen zijn. Die authenticiteit zou je kunnen afleiden aan de vormen waarin je als kind speelde: waar speelde je mee, wat fantaseerde je? Wat zegt dat over waar je graag mee bezig bent? In samenspraak met een paar deelnemers kwam de conclusie dat het voor iedereen waardevol is een levenslange zoektocht naar je eigenheid te volgen, die niet alleen leidt tot kunnen inspireren, maar zingeeft aan je leven.

Hoewel Floris Venneman nog jong is, is hij toch al acht jaar succesvol ondernemer in Groningen, onder meer op het gebied van markting en inspiratie. Aan de hand van mooie foto's gaf hij een razendsnelle interpretatie van inspiratie.

Masterclass Inspireren - Kenniskwadraat in Gasselte (Witte Kerkje)

View SlideShare presentation or Upload your own.

Er ontspon zich een gesprek over de enige groene kikker tussen de grijze kikkers. Wil iedereen zich wel in zo'n positie bevinden? Is iedereen zich bewust van zijn eigen groenheid?

Vervolgens speelde Jan op het kerkorgel een prachtig stuk, geinspireerd op de dansende derwisjen van Rumi. De grondtoon C blijft gedurende het hele stuk aanhouden en staat voor de centrale zuil in de moskee, die op zijn beurt staat voor authenticiteit, legde Jan Vaessen ons uit.

Als laatste mocht ik zelf een uitleg geven over inspiratie. Aan de hand van een klein model met een binnen- en buitencirkel vertelde ik over de hele mens, met een binnenste essentie en een een kring van draken, angsten en belemmerende overtuigingen daar omheen. Mede dankzij mijn opleiding aan de Pulsar Academie raak ik ervan overtuigd dat ieder mens zo is en dat ieders uitdaging is zijn talent of essentie uit te bouwen en meer zicht te krijgen op je angsten en overtuigingen. Met dat beeld in het hoofd, keken we naar een speech uit de film Glenngarry Glen Ross.



Mijn vraag was of de deelnemers dit een insprirerende speech vinden, onze conclusie was dat dit soort gedrag nog veel te vaak voorkomt. Natuurlijk wordt door Alec Baldwin ingespeeld op de angsten van de medewerkers van het kantoor in de film, vraag uit het publiek was of deze mensen niet voor hun eigen groene kikker zouden moeten gaan en het bedrijf verlaten. Natuurlijk is dit niet altijd voor iedereen even makkelijk, veel mensen laten zich 'chanteren'door hun eigen context: kinderen, hypotheek, relatie, status, etc.

Als aflsuiting laat ik een video zien van een man, die meedoet aan de Engelse Idols, hij doet iets in mobiele telefonie en heeft een passie voor zingen...



Gelukkig zijn veel mensen net zo onder de indruk van dit filmpje, dat mij ook nu weer emotioneert. Met een kleine (groene) kikker in mijn keel hebben we het over Paul's authenticiteit: is het zijn techniek, de kloof tussen kunnen en afkomst, tussen fysiek beeld en stem? Of gaat het over dat moment waarop je zijn blik ziet veranderen van onzekerheid naar volledig opgaan in zijn passie? Of in authentiek inspireren een integraal beeld?

Jan Willem, die het proces van de middag uitstekend heeft begeleid, vat de dag nog eens voor ons samen en bedankt sprekers en aanwezigen. Op deze late vrijdagmiddag is er nog veel na te bespreken, iedereen geniet nog even na onder genot van een drankje. Een bijzondere dag vindt zijn einde als de duisternis is ingevallen....

Motieven

Hoewel ik nog maar net ben begonnen in het boek Nachttrein naar Lissabon van Pascal Mercier (pseudoniem van de Duitse hoogleraar filosofie Peter Bieri), ben ik getroffen door een passage, waarin hoofdpersoon en arts Prado reflecteert op zijn beslissing om de Mendes, de Slager van Lissabon uit de dictatuur van Salazar, het leven te redden. De vragen die Mercier Prado laat stellen gaan over zijn motieven om de reddende actie uit te voeren.

Natuurlijk is de eerste gedachte, en ook het excuus van Prado naar de woedende Portugezen, dat hij zich aan zijn Eed van Hippocrates heeft gehouden. Maar zelf twijfelt hij daaraan, vraagt zich af of het een echt wilsbesluit is geweest om deze man te redden, of dat het ijdelheid is geweest om te laten zien wat voor goede arts hij eigenlijk is.

In de zoektocht op dit blog naar Persoonlijk Kennismanagement vond ik deze passage erg interessant waar het gaat om de motieven van professionals. Natuurlijk is het voorbeeld van Mercier een voorbeeld in extreme omstandigheden, maar ik raak meer en meer geïnteresseerd in de motieven van professionals om hun werk te doen én op een bepaalde manier te doen.

Vaak vraag ik mij af of professionals zich zo bewust zijn van hun motieven, of ze echt bezig zijn met zingevingvraagstukken waar het hun werk betreft. Hoevaak handel je als professional vanuit een zuiver wilsbesluit? Wie handelt nooit eens uit ambitie? Ben je je altijd bewust van hetgeen je professioneel wilt bereiken in je leven, of zijn gedragsregels bepalend voor het handelen? Ik ga op zoek, neem de Nachttrein zo u wilt... en ben erg nieuwsgierig naar reacties.

Hoe word je een lifehacker?

Op 17 april jl. woonde ik samen met een aantal collega's van Ordina de Lifehacking Academy in Amsterdam bij. Dit evenement is een dag vol workshops, unconferences en een netwerkborrel. Allemaal erg inspirerend vormgegeven door onder meer de mensen achter de blog Lifehacking.nl, die ook gekoppeld is aan nu.nl.


Lifehacking volgens.... from Daniel van den Berg on Vimeo

Op deze derde editie van het evenement was, de onder lifehackers bekende, Gina Trapani de belangrijkste spreekster. Zij is webontwikkelaar, schrijft technische artikelen en geeft workshops en lezingen over lifehacking. Gina heeft twee boeken geschreven gebaseerd op de artikelen van het door haar opgerichte Lifehacker.com (één van de meest bezochte weblogs ter wereld met vijftien miljoen bezoekers per maand): ‘Lifehacker: 88 Tech Tricks to Turbocharge Your Day’ en ‘Upgrade Your Life: The Lifehacker Guide to Working Smarter, Faster, Better’. Dit laatste boek komt in het najaar uit in het Nederlands, bij uitgeverij Bruna.


Gina Trapani from Daniel van den Berg on Vimeo

Ik besloot deze dag te onderzoeken op welke manier lifehacking een plek zou kunnen krijgen in mijn wereldje van digitaal werken bij de overheid. Binnen onze marktgroep Digitaal Werken van Ordina Public Management Consulting hebben wij een visie en model ontwikkeld voor digitaal werken in de publieke sector, waarbij waardecreatie voor de organisatie door digitaal werken steunt op twee pijlers: aan de ene kant de digitalisering van processen, wat zich kenmerkt door thema's als proces-, workflow- en documentmanagement, kostenbeheersing, efficiency, terwijl de andere pijler zich richt op het ondersteunen van professionals, met als thema's (persoonlijk) kennismanagement en toepassing van technologie, zoals contentmanagement en webtechnologie (wiki's, tagging, etc.). Beide pijlers zijn sterk intern gefocust, maar in de interactie met burgers, klanten en ketenpartners vinden de toepassingen hun business case.

Het uitdagende van lifehacking is voor mij dat dit een perspectief biedt op het organiseren van de tweede pijler, gericht op kennismanagement binnen de publieke sector. Lifehacking biedt hulp bij het beter zoeken, selecteren, creëren en verspreiden van kennis, zodat het leven van professionals (ik schreef over Professional 2.0 een artikel in IK Magazine, p. 8) in de publieke sector boeiender kan worden. Natuurlijk lees ik ook op blogs zoals Ambtenaar 2.0 dat op dat vlak van alles gebeurt, maar de meeste van onze projecten hebben toch (nog) betrekking op digitalisering van procesondersteuning (workflow- & documentmanagement), gericht op kostenbesparing.

Op 17 juni is de Lifehacking Academy in Groningen, er wordt gefluisterd dat daar het eerste Nederlandse Lifehacking boek zal worden gepresenteerd...

Ressentiment

Wat een mooi woord voor een ondeugd: ressentiment wordt omschreven als de neiging van mensen om hun eigen onvermogen af te schuiven op een externe zondebok. Voorbeelden met huiveringwekkende consequenties te over in de menselijke geschiedenis en onze huidige samenleving, zoals te lezen in een boeiend stuk van Rob Wijnberg in nrc.next. Ik plaats een dergelijk begrip graag in het kader van Persoonlijk Kennismanagement.  Ook in de professionele omgeving speelt ressentiment vaak een rol, ik denk daarbij aan opmerkingen, zoals bijvoorbeeld over falen van 'het management', de ICT'er die het proces niet begrijpt en die andere afdeling die altijd in de weg loopt. Rattengedrag dus.

Ressentimenteel gedrag straalt altijd af op de degene die het toepast, immers geeft diegene daarmee ook zijn onvermogen aan om sturing te geven of invloed uit te oefenen. In mijn optiek hoort bij Persoonlijk Kennismanagement juist een professionele en fatsoenlijke houding wanneer het gaat om het onderhouden van relaties binnen en buiten de organisatie. Een houding waarin een professional verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen zaak, met respect voor de ander.

Publieke ruimte

Vanuit mijn onderzoek naar Persoonlijk Kennismanagement ben ik vooral geïnteresseerd in gedrag van mensen. In een wat meer maatschappelijk context gaat het dan vaak over hun gedrag in de publieke ruimte. Het NRC schrijft daar met enige regelmaat over, interessant was het debat tussen Paul Scheffer en Rudi Visker.

We hebben allemaal te maken met de publieke ruimte, thuis, zodra we de straat op gaan, wanneer we interactie met elkaar op het web hebben. Iedereen kent ook de irritaties. Niet alleen over de politiek,maar ook de kleine irritaties: niet kunnen ritsen op de weg omdat iemand je er niet tussen laat, de harde radio van de buurman in de zomer, die collega die... etc.





Boeiend is ook het einde van het debat, wanneer Visker uitlegt wat hij onder respect verstaat: "Ruimte laten voor verschillen in de publieke ruimte. En dan niet als een uiting van individuen, maar omdat het verschil er mag zijn."

Juist daar gaat mijn pleidooi in PKM vaak over: de verschillen tussen mensen maken samen leven (en werken) juist interessant. Ik vind daarbij twee dingen relevant: zoals Ken Wilber ergens schrijft zijn grenzen niet alleen afscheidingen, maar juist ook verbindingen. En wanneer we in staat zijn voldoende veiligheid te creëren in de omgang met elkaar, kunnen we het zuivere debat voeren en daarin tot persoonlijke groei komen.